Czym jest system dozoru elektronicznego?

Jak można przeczytać na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, system Dozoru Elektronicznego (w skrócie SDE) to najnowocześniejszy nieizolacyjny system wykonywania kary pozbawienia wolności. Kontroluje on wykonywanie przez skazanego obowiązków nałożonych przez sąd przy pomocy urządzeń elektronicznych i umożliwia skazanemu odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest rozwiązaniem korzystnym zarówno dla skazanego, jak i dla budżetu Państwa. Prawidłowe oraz coraz szersze funkcjonowanie systemu dozoru elektronicznego pozwala skazanym odbywać karę w warunkach domowych (z poszanowaniem życia rodzinnego czy zawodowego), sprzyja resocjalizacji skazanych oraz zmniejsza koszty po stronie zakładów karnych.

Statystyki systemu dozoru elektronicznego pokazują, że od 2009 roku z SDE skorzystało już ponad 200 tysięcy osób, a Ministerstwo Sprawiedliwości prognozuje dalsze rozszerzanie funkcjonowania systemu dozoru elektronicznego.

W polskim porządku prawnym wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje dozoru elektronicznego:

• dozór stacjonarny – kontrola miejsca pobytu skazanego w określonym miejscu i czasie,

• dozór mobilny – kontrola bieżącego miejsca pobytu skazanego,

• dozór zbliżeniowy – kontrola zachowywania minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd.

Niewątpliwie, największym zainteresowaniem ze strony skazanych cieszy dozór stacjonarny, umożliwiający odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Czym w praktyce jest „bransoletka”? Jak wymienić miesiące pozbawieni

a wolności na obowiązek noszenia obroży monitorującej? Jakie są zasady korzystania z dozoru elektronicznego?

Jakie są przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny?

Przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny oraz zasady wykonywania kary w SDE skazanych reguluje Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 911). Ustawa szczegółowo określa, kiedy skazany ma prawo do dozoru elektronicznego oraz warunki zastosowania dozoru elektronicznego: przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny, elementy wniosku o dozór elektroniczny, warunki techniczne dozoru elektronicznego, a także zasady monitorowania skazanych, w tym prawa i obowiązki skazanych w SDE.

Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbywanie kary w SDE, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki:

• wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 (recydywa wielokrotna), art. 64a 9 (szczególne przypadki górnego ustawowego zagrożenia karą) lub art. 65 § 1 i 2 (stałe źródło dochodu lub działania w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym bądź przestępstwo o charakterze terrorystycznym) Kodeksu Karnego;

• odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;

• skazany posiada stałe miejsce odbywania kary – skazany ma obowiązek odbywania kary w określonym miejscu stałego pobytu;

• zgoda osób pełnoletnich – osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę na odbywanie dozoru elektronicznego

• odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1.

Czy dozór elektroniczny jest ograniczony tylko do określonych przestępstw lub kategorii przestępstw?

Nie, skazany ma prawo do dozoru elektronicznego niezależnie od rodzaju popełnionego przestępstwa, pod warunkiem, że spełnione są ww. przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny. Warunki odbywania kary w SDE skrojone są przede wszystkim dla osób, które nie stanowią poważnego zagrożenia dla społeczeństwa oraz porządku publicznego i mają szansę na skuteczną resocjalizację poza zakładem karnym

Spełniam przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny, co dalej?

Po pierwsze, należy złożyć wniosek o dozór elektroniczny. Do skorzystania przez skazanego z możliwości odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego konieczne jest złożenie wniosku oraz uzyskanie zgody sądu. Zgoda na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego udzielana jest przez sąd penitencjarny – sąd okręgowy, w którego okręgu przebywa osoba skazana – na wniosek skazanego lub na wniosek jego obrońcy, prokuratora, sądowego kuratora zawodowego lub dyrektora zakładu karnego. Samo złożenie wniosku nie jest wystarczające, skazany ma prawo do dozoru elektronicznego, o ile zostaną spełnione przesłanki wynikające z Kodeksu Karnego Wykonawczego.

Wniosek powinien spełniać wymogi formalne pisma procesowego, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego oraz szczegółowo odpowiednio i szczegółowo uzasadniać spełnienie przesłanek ubiegania się o dozór elektroniczny. Prawidłowo sformułowany wniosek oraz odpowiednie uzasadnienie zwiększają Twoją szansę na uzyskanie zgody na wykonywanie kary w SDE.

Kiedy składać wniosek o dozór elektroniczny?

Jak najszybciej! Jeżeli zostałeś prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności i spełniasz wyżej wymienione przesłanki ubiegania się o dozór elektroniczny, powinieneś złożyć wniosek o dozór elektroniczny zanim zostaniesz doprowadzony do zakładu karnego w celu wykonywania orzeczonej kary pozbawienia wolności. Pamiętaj, obecnie nie funkcjonuje już „bilet do więzienia” – sąd penitencjarny nie wysyła już wezwania do stawienia się w zakładzie karnym celem odbycia kary pozbawienia wolności. Zamiast tego, sąd zarządza bezzwłoczne zatrzymanie i doprowadzenie skazanego do jednostki penitencjarnej przez policję.

Osoba skazana ma prawo do złożenia wniosku o odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego także po osadzeniu w zakładzie karnym. W przypadku skazanego, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym , można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.

Oczywistym jest, że pobyt w zakładzie karnym – nawet krótkotrwały – jest doświadczeniem, którego każdy chciałby uniknąć.

Skorzystanie z pomocy prawnej po uprawomocnieniu się wyroku karnego a przed osadzeniem w zakładzie karnym pozwoli na szczegółową analizę, czy skazany ma prawo do dozoru elektronicznego.

Co po złożeniu wniosku o dozór elektroniczny?

Po złożeniu wniosku o dozór elektroniczny sąd penitencjarny zleci czynności pozwalające na ustalenie, czy skazany spełnia warunki odbywania kary w SDE. Sąd zleci wywiad kuratora w miejscu odbywania kary pozbawienia wolności w SDE oraz czynności podmiotu zewnętrznego, który sprawdzi czy są spełnione warunki techniczne dozoru elektronicznego, w szczególności czy warunki lokalowe umożliwiają odbywanie kary w warunkach SDE oraz czy możliwe jest zamontowanie czytnika, przekazującego informacje z rejestratora (bransoletki, obroży monitorującej) Centrali Monitorowania. Warunki techniczne dozoru elektronicznego nie zawsze są spełnione, być może konieczne będzie odpowiednie zmodyfikowanie wniosku lub dostosowanie warunków lokalowych.

Warunki odbywania kary w SDE.

Po uzyskaniu zgody na wykonywanie kary w SDE skazany rozpoczyna wykonywanie kary w systemie dozoru elektronicznego w warunkach nieizolacyjnych – poza zakładem karnym, w miejscu swojego stałego pobytu. Skazany odbywający dozór elektroniczny może wieść ustabilizowane życie, nieodbiegające w sposób znaczny od tego, które wiódł przed orzeczeniem kary pozbawienia wolności. Skazany przebywa w miejscu swojego zamieszkania, może być aktywny zawodowo, uczestniczyć w życiu rodzinnym i wychowaniu dzieci a także wykonywać inne codzienne czynności. Skazany ma obowiązek odbywania kary zgodnie z uzyskaną zgodą oraz harmonogramem ustalonym przez komisję penitencjarną lub sąd penitencjarny.

Zasady wykonywania kary w SDE. Obowiązki skazanych w SDE.

Po uzyskaniu zgody na wykonywanie kary w SDE, skazany ma obowiązek zgłosić podmiotowi dozorującemu, w terminie i w sposób, które zostały określone przez sąd albo komisję penitencjarną, gotowość do instalacji środków technicznych – rejestratora oraz obroży monitorującej – umożliwiających odbywanie kary w warunkach dozoru elektronicznego.

Skazany odbywający karę w warunkach dozoru elektronicznego ma min.: obowiązek nieprzerwanie nosić nadajnik oraz dbać o powierzone mu środki techniczne, w tym zwłaszcza chronić je przed utratą, zniszczeniem, uszkodzeniem lub uczynieniem niezdatnymi do użytku, oraz zapewniać ich stałe zasilanie energią elektryczną. Skazany odbywający dozór elektroniczny ma również obowiązek udostępniać podmiotowi dozorującemu powierzone środki techniczne do kontroli, naprawy lub wymiany na każde żądanie tego podmiotu, w tym również umożliwiając pracownikom tego podmiotu wejście do pomieszczeń, w których skazany przebywa, lub na nieruchomość stanowiącą jego własność lub będącą w jego zarządzie.

Dodatkowo, skazany ma obowiązek odbywania kary według ściśle określonych zasad. Obowiązki skazanych w SDE to min. pozostawanie we wskazanym przez sąd albo komisję penitencjarną miejscu w wyznaczonym czasie (kontrola miejsca pobytu skazanego), odbieranie połączeń przychodzących do rejestratora stacjonarnego, umożliwianie sądowemu kuratorowi zawodowemu wejście do mieszkania lub na nieruchomość, gdzie zainstalowano rejestrator, udzielanie osobom upoważnionym wyjaśnień na temat przebiegu wykonywania kary. Jak widać, zasady wykonania kary w SDE oraz zasady monitorowania skazanych są ściśle określone i nakładają na nich wiele obowiązków. Wszelkie niedogodności wynikające z obowiązków skazanych w SDE rekompensuje możliwość odbywania kary poza zakładem karnym.

Adwokat a dozór elektroniczny – jaka jest jego rola?

Powyższe informacje mają za zadanie przybliżyć zasady funkcjonowania systemu dozoru elektronicznego oraz zasady korzystania z dozoru elektronicznego przez skazanych. Skorzystanie z pomocy prawnej profesjonalisty może pozwolić uniknąć pobytu w zakładzie karnym w przypadku orzeczenia kary pozbawienia wolności, albo pozwolić na opuszczenie więziennych murów już w czasie odbywania kary.

Pamiętaj, że przepisy prawa podlegają ciągłym zmianom, a informacje zawarte w niniejszym artykule są aktualne na dzień jego publikacji. Poradnik ma charakter ogólny, każdy problem prawny wymaga odrębnej, indywidualnej analizy.

Jeśli masz dodatkowe pytania albo chciałbyś uzyskać indywidualną poradę prawną, nie wahaj się i skorzystaj z formularza kontaktowego, z przyjemnością udzielimy wyczerpujących odpowiedzi na temat zasad korzystania z dozoru elektronicznego.