Z tego artykułu dowiesz się:

1. Jakie formalności związane są z zawarciem związku małżeńskiego z cudzoziemcem?
2. Jak uzyskać dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem cudzoziemiec może zawrzeć małżeństwo?
3. Czy ślub z cudzoziemcem wymaga zgody sądu?

W Polsce wyróżnia się trzy główne rodzaje ślubów mające moc prawną: ślub cywilny, ślub konkordatowy oraz ślub kościelny wyznaniowy. Każdy, kto planuje zawrzeć związek małżeński – cywilny lub konkordatowy – jest zobowiązany do przedłożenia w Urzędzie Stanu Cywilnego szeregu dokumentów wymaganych przez przepisy prawa. Obowiązek ten dotyczy obojga przyszłych małżonków – zarówno obywatela Polski, jak i cudzoziemca, który planuje wstąpić w związek małżeński z obywatelem Polski. Na podstawie doświadczeń moich Klientów wiem, że przyszli małżonkowie, z których jedno jest cudzoziemcem, napotykają na problemy formalne, które blokują zawarcie związku małżeńskiego.

Formalności związane z zawarciem związku małżeńskiego z cudzoziemcem

Obywatela polskiego obowiązują takie same formalności przed ślubem cywilnym lub konkordatowym z cudzoziemcem jak w przypadku zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Polski. Zakres wymaganych przez przepisy prawa dokumentów reguluje Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 393). Załatwianie formalności rozpoczyna się od wizyty w Urzędzie Stanu Cywilnego. Obywatel Polski w czasie wizyty w Urzędzie Stanu Cywilnego będzie zobowiązany do:

1. okazania dokumentu tożsamości;
2. złożenia zapewnienia, że nie wie o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa;
3. uiszczenia opłaty skarbowej (jedna opłata skarbowa na parę).

Formalności po stronie cudzoziemca są bardziej złożone. Cudzoziemiec w czasie wizyty w Urzędzie Stanu Cywilnego będzie zobowiązany do:

1. okazania dokumentu tożsamości – paszportu;
2. złożenia zapewnienia, że nie wie o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa;
3. złożenia odpisu aktu urodzenia, a jeżeli pozostawał uprzednio w związku małżeńskim – odpisu aktu małżeństwa z adnotacją o jego ustaniu, unieważnieniu albo stwierdzeniu jego nieistnienia albo odpisu aktu małżeństwa z dokumentem potwierdzającym jego ustanie lub unieważnienie albo dokumentem potwierdzającym stwierdzenie nieistnienia małżeństwa, jeżeli na podstawie pozostałych składanych dokumentów nie można ustalić danych niezbędnych do sporządzenia aktu małżeństwa;
4. złożenia dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo.

Najczęściej to właśnie uzyskanie i złożenie dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem cudzoziemiec może zawrzeć małżeństwo, stanowi dla małżonków największą trudność. Dlaczego? W grę może wchodzić wiele powodów, np. państwo pochodzenia cudzoziemca w ogóle nie wydaje tego rodzaju dokumentów albo państwo wydaje tego rodzaju dokumenty, ale konieczne jest osobiste złożenie wniosku i odebranie dokumentu na terenie państwa pochodzenia cudzoziemca, co z kolei może być niemożliwe np. ze względu na sytuację polityczną w kraju pochodzenia cudzoziemca lub kosztowną podróż.

Co zrobić, jeżeli przyszli małżonkowie napotykają trudne do przezwyciężenia przeszkody?

Zgodnie z art. 79 pkt 1 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego, jeżeli otrzymanie dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem cudzoziemiec może zawrzeć małżeństwo, napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może zwolnić cudzoziemca z obowiązku złożenia tego dokumentu. W takiej sytuacji sąd w postępowaniu, na podstawie właściwego prawa, ustala, czy osoba ta może zawrzeć małżeństwo.

Rola adwokata w uzyskaniu dokumentu potrzebnego do zawarcia związku małżeńskiego

Jak rozumieć „trudne do przezwyciężenia przeszkody”? Jak będzie wyglądało postępowanie sądowe w sprawie o zwolnienie z obowiązku złożenia dokumentu potrzebnego do zawarcia związku małżeńskiego? Czy sąd może „odmówić” i nie zwolnić cudzoziemca od złożenia dokumentu potrzebnego do zawarcia związku małżeńskiego?

PRZYKŁAD Z PRAKTYKI KANCELARII

Z takimi pytaniami zwrócił się do Kancelarii Klient, będący obywatelem Białorusi, który chciał wstąpić w związek małżeński z obywatelką Polski. W polskim Urzędzie Stanu Cywilnego otrzymał informację, że do zawarcia związku małżeńskiego konieczne będzie przedstawienie dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z prawem Białorusi może zawrzeć małżeństwo. Urząd Stanu Cywilnego nie potrafił udzielić mu odpowiedzi, czy Białoruś wydaje tego rodzaju dokument ani w jaki sposób ma go uzyskać. W konsulacie Białorusi w Polsce Klient otrzymał informację, że wszystkie odpowiednie dokumenty otrzyma wyłącznie na terenie Białorusi. Klient od ponad 20 lat na stałe mieszkał i pracował w Polsce, a ostatni raz na Białorusi był ponad 10 lat temu. Obawiał się wizyty na Białorusi, więc uzyskanie dokumentów wydawało się niemożliwe.

Konsultacja rozpoczęła się od ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla oceny sytuacji Klienta, w tym m.in. audytu posiadanych przez niego dokumentów. Na tej podstawie Kancelaria mogła ocenić, czy dokumenty posiadane przez cudzoziemca są wystarczające do zawarcia związku małżeńskiego oraz ewentualnie, jakich dokumentów Klientowi brakuje. W dalszej kolejności skontaktowaliśmy się w imieniu Klienta z Konsulatem Białorusi w Polsce. Przeprowadzona konsultacja, audyt dokumentów Klienta oraz zgromadzone informacje doprowadziły do wniosku, że w sprawie Klienta zachodzą trudne do przezwyciężenia przeszkody, uniemożliwiające przedstawienie w Urzędzie Stanu Cywilnego dokumentu wymaganego do zawarcia związku małżeńskiego. Jedynym rozwiązaniem problemu prawnego Klienta było złożenie w sądzie, sporządzonego przez Kancelarię, wniosku o zwolnienie Klienta z obowiązku przedstawienia kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dokumentu wymaganego do zawarcia związku małżeńskiego.

Rola sądu w uzyskaniu dokumentu potrzebnego do zawarcia związku małżeńskiego

Na podstawie przeprowadzonych dowodów – załączonych do wniosku dokumentów oraz przesłuchania stron – sąd w ramach przeprowadzonego postępowania ustala, czy w sprawie zachodzą trudne do przezwyciężenia przeszkody uniemożliwiające uzyskanie przez cudzoziemca dokumentu wymaganego do zawarcia związku małżeńskiego oraz czy cudzoziemiec może zawrzeć związek małżeński zgodnie z jego prawem ojczystym. Wydane przez sąd postanowienie zwalnia cudzoziemca od złożenia kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

1. Jakie czynności wykonuje adwokat w sprawie o zwolnienie z obowiązku złożenia dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo?

• Analiza dokumentów posiadanych przez Klienta oraz wskazanie, jakie dokumenty należy dodatkowo uzyskać.
• Kontakt w imieniu Klienta z placówką dyplomatyczną lub innym właściwym organem.
• Zlecenie w imieniu Klienta tłumaczenia dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku.
• Sporządzenie wniosku o zwolnienie z obowiązku złożenia dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem Klient może zawrzeć małżeństwo.
• Reprezentacja Klienta w postępowaniu sądowym – bieżące monitorowanie stanu sprawy, kontakt telefoniczny oraz mailowy z sądem, przygotowanie Klienta do rozprawy sądowej.
• Uczestnictwo w rozprawie sądowej – wsparcie Klienta na sali sądowej.
• Uzyskanie z akt sprawy dokumentów potrzebnych do zawarcia związku małżeńskiego.

2. Czy w przypadku każdego ślubu obywatela polskiego z cudzoziemcem konieczne będzie zwrócenie się do sądu („zgoda sądu”)?

Nie, nie każdy ślub obywatela polskiego będzie wymagał zwrócenia się do sądu. Niektóre państwa wydają zaświadczenia o braku przeciwwskazań do zawarcia związku małżeńskiego, a ich uzyskanie nie stanowi dla Klientów problemu.

3. Jaki jest koszt postępowania sądowego w sprawie o zwolnienie cudzoziemca z obowiązku przedstawienia dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa?

Wniosek o zwolnienie cudzoziemca z obowiązku przedstawienia kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dokumentu stwierdzającego, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo podlega opłacie stałej w kwocie 100 zł. Koszt prowadzenia sprawy przez adwokata ustalany jest z Klientem indywidualnie.

4. Mój przyszły małżonek/moja przyszła małżonka nie mówi biegle w języku polskim. Czy w czasie postępowania sądowego będzie mógł/mogła skorzystać z pomocy tłumacza?

Tak, sąd może powołać tłumacza, który będzie obecny na sali sądowej w czasie przesłuchania przyszłego małżonka.

5. Czy zawarcie ślubu z cudzoziemcem oznacza nabycie obywatelstwa polskiego przez cudzoziemca?

Nie, zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem Polski nie oznacza nabycia obywatelstwa polskiego przez cudzoziemca.